Bir yıl sonu masası düşünün: aynı defter, iki farklı kâr rakamı — ve ikisi de doğru olabilir. Çünkü kâr yalnız alış ve satışa değil, satılan malın maliyetinin hangi kuralla hesaplandığına da bağlıdır. Basit bir örnekle görelim.
Aynı ticaret, iki kâr
| Tarih | Hareket | Miktar | Birim fiyat | Tutar |
|---|---|---|---|---|
| Ocak | Alış | 100 adet | 100 ₺ | 10.000 ₺ |
| Mart | Alış | 100 adet | 140 ₺ | 14.000 ₺ |
| Nisan | Satış | 120 adet | 160 ₺ | 19.200 ₺ |
FIFO’da (ilk giren ilk çıkar) satılan 120 adedin maliyeti önce Ocak alışından yazılır: 100 adet 100 ₺‘den, 20 adet 140 ₺‘den — toplam 12.800 ₺, kâr 6.400 ₺.
Hareketli ortalamada Mart alışından sonra eldeki 200 adedin ortalaması 120 ₺‘dir; 120 adet bu maliyetle hesaplanır — toplam 14.400 ₺, kâr 4.800 ₺.
Aynı mal, aynı satış; kâr farkı 1.600 ₺ — satışın yaklaşık %8’i. Bu fark ticaretten değil, yalnızca yöntemden gelir.
Fiyatlar yükselirken bu bir tesadüf değildir
FIFO, eski ve ucuz maliyetleri öne yazdığı için enflasyon dönemlerinde sistematik olarak daha yüksek bir kâğıt kârı gösterir: malın bugünkü yerine koyma maliyetini karşılamayan bir kâr. O kârla fiyat listesi yapan işletme, farkında olmadan yarınki alışını bugünkü satışıyla finanse edemez hâle gelir. Türk muhasebe literatürü de aynı tespiti yapar: stok değerleme yöntemi tercihi dönem kârını ve vergi matrahını etkileyen stratejik bir karardır — teknik bir ayrıntı değil.
Zamanlama bugün ayrıca kritik: 7571 sayılı Kanun uyarınca 2025 hesap dönemi için enflasyon düzeltmesi uygulanmadı, 2026–2027 geçici vergi dönemlerinde de erteleme öngörülüyor (atıf Temmuz 2026 itibarıyladır). Defterler enflasyona göre düzeltilmiyorsa, kâğıt kârı ile gerçek kâr arasındaki açıyı görebileceğiniz yer yönetim raporudur.
Önemli ayrım: rapor görünümü ≠ resmî defter
Burada sık karışan bir nokta var. Resmî defterde maliyet yöntemi süreklilik ister; keyfî ve sık değiştirilemez, değişikliğin vergisel sonuçları vardır. Yönetim raporunda ise iki yöntemi yan yana görmek tamamen serbesttir — ve asıl öğretici olan da budur: “kârımız ne kadarının ticaret, ne kadarının yöntem olduğu” sorusu, ancak iki görünümü karşılaştırınca cevaplanır.
Raporzone’un Genel Maliyet ve Envanter Raporu bu karşılaştırmayı tek ekranda yapar: Mikro modu, Mikro’nuzdaki 014320 raporuyla birebir uyumludur — aynı rakamları gösterir; Raporzone modu ise aynı raporu firmanızın seçtiği yöntemle (hareketli ortalama ya da FIFO) yeniden hesaplar ve iki dünyanın farkını hücre hücre rozetlerle gösterir. Hiçbir kural tercihi Mikro kayıtlarınıza yazılmaz — bu bir okuma katmanıdır; defterleriniz ve beyannameleriniz olduğu gibi kalır.
Mali müşavirinizle 30 dakika
Yöntem tartışması varsayımla değil rakamla yapılınca kısalır. Önerimiz: raporu mali müşavirinizle birlikte açın, iki yöntemi aynı dönem üzerinde çalıştırın, kâr farkının nereden geldiğine ürün düzeyinde bakın. Alım düzeninize ve fiyat ortamınıza göre tercih netleşir; yılda bir teyit yeterlidir.
Bu oturumun gündemi — beş kuralın tamamı, hangi durumda hangisinin seçileceği ve 30 günlük uygulama planı — ücretsiz Genel Maliyet kılavuzunda hazır: kılavuzu indirin.